Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı kapsamında KOBİ ve girişimcilere yönelik yapay zeka fabrikaları ve fonları kuruyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, 2026-2030 “Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı” çerçevesinde önemli adımlar attı. Bakanlık koordinasyonunda, Türkiye genelinde yapay zeka büyüme bölgeleri kurulacak ve KOBİ’ler ile girişimcilere yönelik “Yapay Zeka Finansman Merdiveni” adında iki fonlu yeni bir destek mekanizması hayata geçirilecek. Bu kapsamda, bir yıl içinde ilk yapay zeka büyüme bölgesinin ilan edilmesi ve 2027 sonuna kadar faaliyete geçmesi hedeflenirken, yaklaşık 1 trilyon lirayı aşan ekonomik değer oluşturulması amaçlanıyor.
Bakanlık, büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarını hızlandırmak amacıyla “yapay zeka büyüme bölgeleri” oluşturulacağını duyurdu. Bu özel statülü bölgeler, enerji, arazi ve telekomünikasyon altyapısı önceden hazırlanmış olacak. Ayrıca, hızlandırılmış izin ve ruhsat süreçleri ile yedekli, yüksek kapasiteli fiber bağlantıya sahip olacaklar.
Büyüme bölgeleri içinde, birden fazla şirketin aynı anda yararlanabileceği “yapay zeka fabrikaları” yer alacak. Düşük karbonlu elektrikle beslenecek bu fabrikalar, büyük ölçekli hesaplama kapasitesini veri alanları, model geliştirme araçları, test ortamları ve teknik destek hizmetleriyle birleştirecek. Ana veya öncü yatırımcılar, KOBİ’ler, girişimler ve araştırmacılar için kapasite ayırma, mentörlük ve yerel ekosisteme katkı sağlama görevini üstlenecek.
Planlamaya göre, bir yıl içinde ilk büyüme bölgesi ilan edilecek ve ankraj yatırımcılar seçilecek. 2027 sonuna kadar en az bir bölgenin ilk faz kapasitesiyle faaliyete geçmesi hedefleniyor. 2028 sonuna kadar ise en az beş büyüme bölgesinin ilan edilmesi, bunlardan en az üçünün faaliyete geçmesi, üç bölgesel mükemmeliyet merkezi ve altı erişim noktasının açılması öngörülüyor.
Temel araştırmadan girişimlerin ölçeklenmesine kadar uzanan süreci desteklemek üzere iki fondan oluşan “Yapay Zeka Finansman Merdiveni” kurulacak. “Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu”, temel ve uygulamalı araştırmalar ile erken aşama projeleri destekleyecek. Bu fon aracılığıyla projelere en az 10 milyar lira kaynak aktarılması ve desteklenen projelerin en az yüzde 40’ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ilerlemesi sağlanacak.
Araştırma fonundan olgunlaşan veya ürün-pazar uyumunu kanıtlayan yerli girişimler ise 15 milyar lira büyüklüğündeki “Yapay Zeka Büyüme Fonu” üzerinden desteklenecek. Bu fonla en az 20 yapay zeka girişiminin yatırımına katkı sağlanacak ve kullanılan her birim kamu kaynağına karşılık en az iki birim özel sermayenin harekete geçirilmesi hedefleniyor. Fon, kamu ile özel yatırımcının ortak yatırım yapması, yerli ve yabancı risk sermayesi fonlarına kaynak aktarılması ile girişimlere borçlanma ve garanti desteği sağlaması olmak üzere üç mekanizma üzerinden çalışacak.
Küçük işletmelerin ve KOBİ’lerin fikirlerini ürüne dönüştürmesi amacıyla ilk 12 ayda en az 1000 yapay zeka kuponu tahsis edilecek. Desteklenen projelerin en az yarısının sahada pilot uygulamaya taşınması, bunların en az üçte birinin kalıcı ürün veya hizmete dönüştürülmesi amaçlanıyor. Pilot uygulamalarda ortalama en az yüzde 10 verimlilik veya kalite artışı sağlanması hedefleniyor.
Yapay zeka ve veri merkezi alanında 2030’a kadar en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırımın harekete geçirilmesi ve en az 1 gigavat kurulu güce ulaşılması planlanıyor. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamındaki veri merkezi ve yapay zeka çağrıları, bu yatırımların teşvik omurgasını oluşturacak. Uluslararası yatırımcılar için kurulacak tek pencere üzerinden ön uygunluk değerlendirmesi ve yatırım yol haritası en fazla 30 iş gününde tamamlanacak.
Sektörel yapay zeka modellerinin ihracatı kapsamında 2028 sonuna kadar en az 10 lisanslama veya ortak geliştirme anlaşmasına, üç öncelikli pazarda aktif ortaklığa, yurt dışında en az 25 kurumsal konuşlandırmaya ve en az 100 milyon lira model ihracat gelirine ulaşılması amaçlanıyor.
